wtorek, 3 marca 2015

Austrovietz

Obóz pracy dla Żydów na łąkach częstocickich, 1943 [?], autor zdjęcia nieznany







Źródło zdjęcia: zbiory Miejskiego Centrum Kultury w Ostrowcu Św.

Na temat obozu patrz: Monika Pastuszko "Obóz pracy w Ostrowcu. Jedyne znane zdjęcia"
a także przeszukaj ten blog etykietką "obóz pracy".

niedziela, 1 marca 2015

Ulotka PPS z 1904 r.

Ulotka Polskiej Partii Socjalistycznej informująca o stosunku partii do wystąpień antyżydowskich w Ostrowcu.
Zbiór afiszy i plakatów (1862-1939), vol. 2548.

źródło: "Akta dotyczące Żydów w radomskim Archiwum Państwowym (1815-1950)", oprac. A. Penkalla, Warszawa 1998.

piątek, 27 lutego 2015

Noech Kampel

Noech Kampel (w środku) urodził się 7 maja 1912 r. w Ostrowcu Św.
Do Argentyny dotarł w 1929 r., w czym pomógł mu starszy brat, przybyły tam wcześniej.
Z czasem dołączyła do nich babcia i jedna z sióstr.
Dzieci Noecha i Chany Frendzel (urodzonej w Warszawie)
- Eduardo i Irene Kampel są głównymi akcjonariuszami i dyrektorami
w Labolatorium Kampel Martian, firmie zajmującej się produkcją, badaniami naukowymi i sprzedażą leków.
Foto - archiwum Irene Kampel w Buenos Aires.

źródło: "Polonia argentyńska", oprac. M. Bryszewska, J. Gmitruk, J. Mazurek, Buenos Aires - Warszawa 2004

poniedziałek, 23 lutego 2015

Polacy pod krzyżem południa

„Polacy pod krzyżem południa”
red. Jerzy Mazurek
Warszawa 2009

str. 33-39

            Żydzi brazylijscy zawsze podkreślają, że są Żydami polskimi. Świadectwem ich przywiązania do Polski jest istnienie tzw. ziomkostw Żydów polskich z poszczególnych miast i miasteczek. Wydają wspomnienia, piszą wiersze, w których pobrzmiewa niekiedy gorzka, w zależności od doświadczeń osobistych wyniesionych z Polski, nostalgia za ich daleką Ojczyzną. Fanny Elwing (1915-1986) przyjechała do Brazylii, podobnie jak jej przyszły mąż Luiz Goldberg (1910-1987), z Ostrowca Świętokrzyskiego pod koniec lat dwudziestych XX wieku, jako czternastoletnia dziewczynka. Wraz z Luizem zamieszkali w Juiz de Fora w Minas Gerais. W jej wierszach odwołania do polskich korzeni, choć bardzo osobiste i nie zawsze pozytywne, są obecne na każdym kroku (przyp. 7 - „Minha Esperanca”, Sao Paulo, 1983; „Meu Caminho sem Fim, 1984.). W twórczości poetyckiej jej syna, Jacoba Pinheiro Goldberga, znanego psychologa i adwokata, urodzonego w 1933 roku w Brazylii, osobiste doświadczenia ustępują miejsca zaciekawieniu ziemią przodków, choć nie jest to już dominujący motyw jego twórczości. Mimo to Ostrowiec jest miejscem niekiedy magicznym:

NA ILE SIĘ ZNAM I NIE ZNAM

Moja matka, z domu Fanny Elwing,
córka Anny i Arona Elwing,
„Schoichet” z Ostrowca, w Polsce.
Mój ojciec, Ludwik Goldberg,
syn Chany i Alte Goldberg, z Ostrowca.
Kiedy żyli, nigdy nie pomyślałem,
że, tak naprawdę, byli aniołami,
emigrantami z jakiegoś utraconego raju.
Później, kiedy odeszli (wrócili?),
po nocach, pełnych koszmarnych snów,
myślę co bym im powiedział, gdybym
teraz znów ich spotkał?
Może powiedziałbym:
- „To wy, hm...?”
A oni, odpowiedzieliby, jakby nigdy nic:
„Oif'n pripetchok, brent ain faieru”... 

(przyp. 8 - „W piecu pali się ogień” (z jidysz). Wiersz pochodzi z: Jacob Pinheiro Goldberg, „Magia wygnania”, wybór i przekład na język polski Henryka Siewierska, Sao Paulo, 2003.).


          Z tegoż samego Ostrowca wywodzi się także Moszek Niskier (ur. 1915), który tuż po przyjeździe w 1936 roku do Brazylii zaczął pracować jako klientshik, czyli jako handlarz wędrowny. „Towar miał w walizce. Stawiał walizkę na ulicy i głośno krzyczał – opisywała profesję Niskiera w swojej książce Hanna Krall. - Z domów wychodzili klienci. Dawał im na kredyt, a raz w miesiącu zbierał należność – jeden albo dwa cruzeiros. Po innych dzielnicach również krążyli z walizkami polscy Żydzi. Ratalną sprzedaż w Rio zapoczątkowali klaperzy [?] z Opatowa, Ostrowca, Szydłowca, Sandomierza... Każdy miał walizkę, rejon i stałych klientów. Kiedy rezygnował z handlu, odstępował klientelę innemu polskiemu Żydowi” (przyp. 9 – Hanna Krall, „Taniec na cudzym weselu”, Warszawa, 2001.).
           Dzięki ciężkiej pracy Moszek Niskier ukończył studia medyczne w Rio de Janeiro i przez 36 lat, w latach 1950-1986, pracował jako lekarz w Hospital dos Maritimos. W 1984 roku wydał, własnym nakładem, tom wspomnień pod wymownym tytułem De Ostrowiec ao Rio de Janeiro.

Witryna sklepu Berka Niskiera (pierwszy z lewej) w Ostrowcu Świętokrzyskim w latach trzydzistych XX wieku. Obok stoją jego synowie, z których Moszek (w głębi) w toku 1936 wyemigrował do Brazylii, a jego brat Szymon (obok Moszka) został zamordowany w Polsce podczas II wojny światowej. Źródło: z książki Moszka Niskiera "Z Ostrowca do Rio de Janeiro", Rio de Janeiro, 1991.

Kiedy w roku 1936 opuszczałem Polskę, by udać się do Brazylii, sytuacja finansowa mojej rodziny nie była najlepsza. Od roku 1930 narastały nastroje antysemickie. Matka pojechała ze mną do Gdańska, prosząc, bym nie wyjeżdżał. Miałem wtedy 19 lat. Ale byłem zdecydowany osiedlić się w Brazylii. Przede wszystkim z powodu problemów rodzinnych. Mój ojciec był bardzo religijny, ja zaś należałem do grupy postępowców. Mieliśmy wiele wspólnych zainteresowań: dużo czytaliśmy, robiliśmy gazetki, dyskutowaliśmy o polityce. Według mojego ojca to nie mogło iść w parze z religią i oczywiście często się o to kłóciliśmy. W końcu jednak przystał na mój wyjazd, a mocnym argumentem był tu fakt, że osiągnąłem wiek poborowy, on zaś nie chciał, żebym poszedł do wojska. Dla mojego ojca wstąpienie do wojska było równoznaczne z przeistoczeniem się w goja: nie było koszernego jedzenia, nie obchodziło się szabatu. Problem był powszechny; gdy przychodziła pora stawienia się na komisji, wielu żydowskich chłopaków zaczynało się głodzić. Przez trzy miesiące jedli tylko dynie; kto ważył mniej niż 49 kilo, tego odsyłano. W tamtych czasach w Brazylii obowiązywało prawo, w myśl którego emigrować można było tylko na dwa sposoby: jako rolnik lub jako kapitalista. Mój brat, który przebywał tam już od 1927 czy 1928 roku, przysłał mi zaproszenie i pojechałem jako kapitalista, który mógł przywieźć 3 tys. milrejsów. Dnia 8 listopada 1936 przybyłem do Rio. (…)

Moszek Niskier
tłum. Zuzanna Jakubowska


piątek, 20 lutego 2015

środa, 18 lutego 2015

Wywiad z Bolesławem Siporskim


Bolesław Siporski, urodzony w pobliżu Warszawie w 1921 roku, omawia pracę jako konduktora kolejowego, likwidację getta w Ostrowcu, transporty pociągów do Auschwitz w 1943 roku, przemoc łapanki i selekcje w Birkenau.

poniedziałek, 16 lutego 2015

Krótka monografia

Ostrowiec, 1903 (źródło: ostrowiecnr1.pl, zdj dodał tatar)


źródło: ostrowiecnr1.pl, zdjęcie dodał kszypas07

czwartek, 12 lutego 2015

Menachem Mendel

Nieznany mężyczna siedzi na nagrobku Menachema Mendla
przed likiwidacją cmentarza, lata 50., fot. autor nieznany

Macewa Menachema Mendla, syna Pinkusa w lapidarium, 1967 r., fot. J. Szandomirski


Żródło zdjęcia drugiego: Żydowski Instytut Historyczny (dzięki Monice Pastuszko)

środa, 11 lutego 2015

Ulica Bagno

Getto, ul. Bagno, między kwietniem 1941 a październikiem 1942 r. fot. autor nieznany [ŻIH]

Osiedle na Skarpie, fot. W. Mazan, 2012 r.






































Miejsca, z któych zostały zrobione zdjęcia i przybliżone kąty widzenia aparatu (zaznaczone na czerwono)
na planie inwentaryzacyjnym z lat 40. XX w. i na współczesnym zdjęciu lotniczym z geoportal.gov.pl

źródło zdjęcia archiwalnego: Żydowski Instytut Historyczny

środa, 4 lutego 2015

Kirkut (IV)





Ostrowiecki kirkut, lata 50. XX wieku, przed likwidacją cmentarza, autor zdjęć nieznany

niedziela, 1 lutego 2015

Przeznaczenie cmentarza na park


Kazimierz Urban
„Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944-1966 
(wybór materiałów)”
Kraków 2006

str. 449-451
4. Przeznaczenie cmentarza w Ostrowcu Świętokrzyskim na park

4.1. Pismo Przewodniczącego PPRN w Ostrowcu (Nr. Or. 2e/5/52) z 17 grudnia 1952 r. do Urzędu do Spraw Wyznań

                                                                            Urząd Wyznań
                                                                                       Warszawa
                                                                                       Al. Ujazdowskie 7.

           Nawiązując do przeprowadzonej rozmowy Przewodniczącego P.M.R.N. W Ostrowcu z Dyrektorem Urzędu Wyznań Ob. Darczewskim w sprawie uporządkowania cmentarza żydowskiego w Ostrowcu w tym celu w ciągu tygodnia miał przyjechać przedstawiciel T-wa Badań Historii Żydowskiej – niniejszym komunikujemy, iż do tej pory nikt się nie zgłosił, wobec czego prosimy o interwencję i przyśpieszenie przyjazdu przedstawiciela do Ostrowca, ponieważ pragniemy problem uzgodnić na miejscu, opracować dokumentację aby na wiosnę przystąpić do uporządkowania całego terenu.

                                                                   Za Prezydium Miejskiej Rady Narodowej
                                                                                          (B. Pożoga)
                                                                             Przewodniczący Prezydium
                                                                                    (podpis nieczytelny)


4.2. Pismo Referatu do Spraw Wyznań PWRN w Kielcach (Nr. Wz. III-7/1/53) z 31 stycznia 1953 r. do Urzędu do Spraw Wyznań

                                                                           Urząd do Spraw Wyznań
                                                                           Warszawa 11
                                                                           Aleja Stalina Nr. 5

            Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Referat do Spraw Wyznań donosi, że Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, Referat Terenów Zielonych w Ostrowcu nosi się z zamiarem urządzić park miejski na miejscu byłego cmentarza żydowskiego. Referat do Spraw Wyznań tut. Prezydium po uzgodnieniu sprawy z miejscowymi czynnikami politycznymi jest za tym, aby na miejscu byłego cmentarza żydowskiego urządzić park. Pośrodku parku planowane jest mauzoleum wybudowane z płyt pamiątkowych znajdujących się na cmentarzu.
             Uzasadnienie: cmentarz o którym mowa od chwili zlikwidowania getta przez okupanta nie jest wykorzystany na chowanie ciał zmarłych. Położony jest w środku miasta na wzgórzu. Obok cmentarza znajdują się szkoły nr. 2, szkoła zawodowa i przedszkole wybudowane w okresie powojennym.-
             Dla lepszej orientacji przesyła się plan z prośbą o wyrażenie zgody.-

                                                                                                Kierownik
                                                                                 Referatu do Spraw Wyznań
                                                                                             Jarosz Stefan
                                                                                      (podpis nieczytelny)


4.3. Pismo ZG TSKŻ (L.dz. 916/53) z 26 marca 1953 r. do Urzędu

                                                                       Urząd do Spraw Wyznań
                                                                       w miejscu

            W odpowiedzi na pismo z dn. 23 lutego r.b. Nr. III. 18a/4/53 w sprawie cmentarza żydowskiego w Ostrowcu zawiadamiamy, że Prezydium Zarządu Głównego wyraziło zgodę na urządzenie parku na terenie cmentarza żydowskiego w Ostrowcu i na wybudowanie w środku parku mauzoleum z płyt nagrobnych tegoż cmentarza.
            Równocześnie zwracamy przesłany nam plan.

          (pieczęć okrągła ZG TSKŻ [Zarząd Główny Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów])

S. F i s z g r u n d                                                                            D r. D. S f a r d
Członek Prezydium                                                                        Sekretarz Generalny
(podpis nieczytelny)                                                                       (podpis nieczytelny)

(Źródło [dok. 4.1.-4.3.]: AAN UdW, sygn. 14/433)


4.4. Pismo MGK (L.dz. PZM/I/7/1/54) z 15 września 1954 r. do Urzędu

                            Urząd do Spraw Wyznań
                                      w/miejscu

           Ministerstwo Gospodarki Komunalnej przesyła w załączniku zarządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej w sprawie zamknięcia cmentarza żydowskiego w Ostrowcu Świętokrzyskim z prośbą o uzyskanie na w/w. zarządzeniu podpisu Obywatela Ministra.
           Omawiany cmentarz jest od 1943 roku nieczynny, częściowo zlikwidowany przez okupanta. W chwili obecnej leży w centrum osiedla mieszkaniowego i graniczy z budowanym przedszkolem. Z tych więc względów uporządkowanie terenu cmentarza w sensie zamknięcia go i przekształcenia w park miejski jest zagadnieniem bardzo ważnym, gdyż polepszy warunki zdrowotne i estetyczne tej części miasta.
           Ministerstwo przesyła /do zwrotu/ w załączeniu akta sprawy do wglądu.

                                                                                                p.o. Dyrektor
                                                                                                (podpis nieczytelny)


4.5. Pismo Urzędu do Spraw Wyznań (L.dz. III. 18b/61/54) z września 1954 r. do Referatu do Spraw Wyznań PWRN w Kielcach w sprawie zamknięcia cmentarza w Ostrowcu

                                                                          Prezydium Woj. Rady Narodowej
                                                                          Ref. do Spraw Wyznań
                                                                                                  Kielce

            Urząd do Spraw Wyznań przesyła w załączeniu akta sprawy objętej nagł. z prośbą o wypowiedzenie się.
            Z załączonych akt wynika, że sprawa ta nie była uzgadniana ani na szczeblu powiatowym, ani na wojewódzkim z Referatami do Spraw Wyznań. Należy więc dbać o to, aby miejscowe komórki wyznaniowe były zawsze w kursie spraw, mających bezpośrednio czy pośrednio charakter wyznaniowy, i zajmowały w nich swoje stanowisko. Opinia bowiem Referatu do S.W. ułatwia tut. Urzędowi podjęcie decyzji.
            W konkretnym wypadku należy wyjaśnić, gdzie umieszczone zostaną kamienie nagrobkowe, które znajdują się na przedmiotowym cmentarzu i czy jest przewidziane urządzenie z tych kamieni pomnika ofiarom hitleryzmu na terenie przyszłego parku.
            Uprasza się o traktowanie sprawy jako b. pilnej.-

                                                                                              v-Dyrektor Urzędu
                                                                                              /Darczewski Roman/


(Źródło [dok. 4.4.-4.5.]: AAN UdW, sygn. 19/484. Na dokumencie 4.5. brak dokładnej daty i podpisu – nie wiadomo, czy to pismo zostało wysłane)

czwartek, 29 stycznia 2015

wtorek, 27 stycznia 2015

Ostrowczanie w KL Auschwitz

Josek Frajberg, ur. 1917, Ostrowiec, zawód ślusarz, zm. 26.03.1942

Josek Frajberg, ur. 10.02.1919, Ostrowiec, zawód ślusarz, zm. 27.03.1942

Herszel Herc, ur. 13.05.1910, Ostrowiec, zawód krawiec, zm. 03.11.1941

Chaskiel Nadanowski, ur. 07.04.1892, Ostrowiec, zawód kupiec, zm. 02.11.1941

Nusym Ofenheim, ur. 08.11.1918, Ostrowiec, zm. 26.03.1942

Pejsach Silbersztajn, ur. 02.05.1917, Ostrowiec, zawód robotnik, zm. 15.12.1941

Jojne Wajsberg, ur. 01.07.1917, Ostrowiec, zawód robotnik, zm. 01.11.1941

źródło: Yad Vashem Photo Archive

niedziela, 25 stycznia 2015

Żydzi polscy w KL Auschwitz


„Żydzi polscy w KL Auschwitz. Wykazy imienne”
opracował Stanisław Mączka
ŻIH
Warszawa 2004

           15.09.1941 z więzienia w Radomiu przybył do KL Auschwitz transport 190 więźniów.
Był wśród nich:
20931 Herc Moszek ur. 06.08.1906, Ostrowiec, zg. 23.10.1941

           01.10.1941 z więzienia w Radomiu przetransportowano do KL Auschwitz 140 więźniów.
Był wśród nich:
21207 Wiślicki Jakob ur. 23.01.1923, Ostrowiec, zg. 24.10.1941

           24.10.1941 przewieziono do KL Auschwitz 132 więźniów skierowanych przez Sipo dystryktu w Radomiu. 
Byli wśród nich:
22245 Birenbaum Chaskiel ur. 16.07.1911, Ostrowiec, zg. 03.11.1941
22250 Herc Herszel ur. 13.05.1910, Ostrowiec, zg. 03.11.1941
22251 Kleinmann Wolf ur. 1914, Ostrowiec, zg. 03.11.1941
22254 Nadanowski Chaskiel ur. 07.04.1892, Ostrowiec, zg. 02.11.1941
22261 Wajsberg Jojne ur. 01.07.1912, Ostrowiec, zg. 01.11.1941
22263 Silberstein Pejsach ur. 02.05.1917, Ostrowiec, zg. 15.12.1941

           30.01.1942 przywieziono z Radomia 141 więźniów. 
Był wśród nich:
26220 Ledermann Pinkus ur. 18.04.1914, Ostrowiec, zg. 22.03.1942

           21.02.1942 przywieziono z Radomia 113 więźniów. 
Byli wśród nich:
23871 Ofenheim Nusym ur. 08.11.1918, Ostrowiec, zg. 26.03.1942
23872 Frajberg Josek ur. 1917, Ostrowiec, zg. 26.03.1942
23873 Frajberg Josek ur. 10.02.1919, Ostrowiec, zg. 27.03.1942
23876 Reichzejg Majer ur. 14.02.1906, Ostrowiec, zg. 08.03.1942

           30.04.1942 numerami 33996-34601 oznaczono 606 więźniów przywiezionych z Radomia.
Na liście byli m.in.:
34229 Altermann Szmul ur. 15.03.1889, Ostrowiec, zg. 29.05.1942
34233 Fiszmann Chaskiel ur. 01.04.1899, Ostrowiec, zg. 10.06.1942
34234 Kacenendenbogen [?] Jakob ur. 02.11.1918, Ostrowiec, zg. 24.05.1942
34236 Kacenendenbogen [?] Szmul ur. 09.06.1920, Ostrowiec, zg. 01.06.1942
34238 Mandel Samson ur. 14.03.1911, Ostrowiec, zg. 18.08.1942
34240 Pancer Abus ur. 21.11.1922, Ostrowiec, zg. 24.06.1942
34241 Pancer Szlama ur. 11.02.1919, Ostrowiec, zg. 03.07.1942
34242 Pancer Chill ur. 06.09.1897, Ostrowiec, zg. 22.07.1942
34245 Perel Hersz ur. 15.03.1920, Ostrowiec, zg. 03.07.1942
34248 Wajsdorf Jonas ur. 20.07.1920, Ostrowiec, zg. 26.06.1942
34250 Valdman Abraham ur. 01.02.1907, Ostrowiec, zg. 23.05.1942
34361 Wajsblum Wolf ur. 1895, Ostrowiec, zg. 13.08.1942

           13.05.1942 przywieziono z Lublina 286 więźniów. 
Był wśród nich:
35107 Micmacher Moszek ur. 15.08.1906, Ostrowiec, 26.01.1944 przeniesiony do Buchenwaldu

           01.09.1942 514 więźniów przywieziono z Radomia. 
Był wśród nich:
62444 Mentlik Dawid ur. 12.07.1904, Ostrowiec Świętokrzyski, ost. inf. 13.02.1944

            13.05.1943 z więzienia na Pawiaku w Warszawie przywieziono do obozu 337 więźniów oraz więźniarek. 
Był wśród nich:
121537 Frydman Motek ur. 14.12.1925, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald

           12.01.1944 z obozu koncentracyjnego Stutthof przywieziono do Auschwitz 120 Żydów. 
Była wśród nich:
171796 Blustein Judka ur. 28.04.1925, Ostrowiec, ewakuowana 26.01.1945, Buchenwald

           30.07.1944 przetransportowano polskich Żydów z obozów pracy przymusowej dla Żydów z dystryktu radomskiego. 
Byli wśród nich:
A-18937 Feldman Elek ur. 03.05.1916, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
A-19176 Jakubowicz Mendel ur. 10.04.1928, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
A-19231 Kopf Jankiel ur. 21.10.1890, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
A-19357 Lipa Froim ur. 15.02.1909, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
A-19403 Majzels Josef ur. 22.10.1922, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
A-19151 Sztrajtmann Majlech ur. 04.05.1904, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
A-19861 Szerman Szlama ur. 22.11.1922, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
A-19902 Wajnudel Judka ur. 1901, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald

            31.07.1944 transportem RSHA przywieziono Żydów do KL Auschwitz z podobozu KL Lublin w Bliżynie. 
Byli wśród nich:
B-1201 Arbeitsmann Gedalie ur. 11.07.1917, Ostrowiec Świętokrzyski, przeżył
B-1339 Frenkel Lejb ur. 01.01.1928, Ostrowiec, ewakuowany 23.01.1945, Buchenwald
B-1732 Rozenberg Lejbus ur. 22.04.1927, Ostrowiec, ewakuowany 23.01.1945, Buchenwald

           03.08.1944 transportem RSHA [Reichssicherheitshauptamt  – Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy] przywieziono do KL Auschwitz-Birkenau z obozu pracy w Ostrowcu Świętokrzyskim 306 Żydówek. 
Były wśród nich: 
A-16861 Balter Perla lat 41, przeżyła, informacja 09.02.1945
A-16862 Balter Pesa lat 12, Ostrowiec, wyzwolona w Auschwitz
A-16880 Fund Schendla [Szajndla?], ost. inf. 09.03.1945
A-16910 Gartner Bella lat 16, wyzwolona w Auschwitz
A-16913 Grünberg Estera lat 50, wyzwolona w Auschwitz
A-16950 Kierbel Majta ur. Ostrowiec, ost. inf. 09.02.1945
A-16955 Kleinberger Maria
A-16956 Kleinberger Julia
A-16963 Richter Witka ur. 1922, wyzwolona 14.04.1945 w Lippstadt
A-16977 Munzberg Mathilde ur. 30.11.1925, wyzwolona w Auschwitz, zmarła 22.03.1945
A-16982 Munzberg Rosa lat 53, wyzwolona w Auschwitz
A-16988 Muszkies Ruth ur. 28.06.1935, Ostrowiec, wyzwolona w Auschwitz
A-16995 Nüssenbaum [Nissenbaum] Sprinza lat 45, wyzwolona w Auschwitz
A-17010 Penczak Lea lat 49, wyzwolona z Auschwitz
A-17013 Pietruszka Franciszka ur. 15.07.1907, ost. inf. 07.03.1945
A-17020 Pancer Estera ur. 0507.1907
A-17027 Rosenblatt Therese, ost. inf. 25.04.1945
A-17049 Scholsohn Belle ur. 10.10.1912, wyzwolona w Auschwitz
A-17055 Schuhandler Gołda, ost. inf. 11.1944
A-17066 Tenenbaum Estera lat 58, wyzwolona w Auschwitz
A-17068 Weinberg Rachel lat 56, wyzwolona w Auschwitz
A-17069 Weinberg Rachel lat 56, zmarła 25.02.1945
A-17098 Wuhrmann Ruchla lat 56, wyzwolona w Auschwitz
A-17112 Zakrojczyk Pola ur. 23.08.1899, wyzwolona w Auschwitz
A-17119 Silberstein Helena, ost. inf. b. dn. 11.1944
A-17126 Schwer Thelma lat 50, wyzwolona w Auschwitz
A-17139 Steiner Ewa, ost. inf. 19.08.1944

            04.08.1944 z obozu pracy przymusowej dla Żydów w Ostrowcu Świętokrzyskim przywieziono do Auschwitz 1443 Żydów. 
Byli wśród nich:
B-4024 Bojm Szyja ur. 31.03.1926, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4035 Brakarz Symcha ur. 01.07.1911, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4096 Erich Josek ur. 13.05.1911, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4326 Kleiman Majer ur. 12.05.1917, Ostrowiec, zg. 10.11.1944
B-4438 Puterman Chil ur. 14.05.1911, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4531 Szerman Szaja ur. 16.01.1914, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4571 Szwarcberg Motek ur. 15.01.1920, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4682 Zylberman Henryk ur. 28.10.1917, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4688 Awenus Berek ur. 01.07.1925, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4689 Awenus Szmul ur. 01.10.1920, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4707 Asatanowicz[?] Dawid ur. 06.01.1915, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4737 Bromberg Josek ur. 28.03.1913, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4754 Brandszpigel Lejbusz ur. b. dn. 03.1912, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4795 Cymrot Jankiel ur. 16.10.1917, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4796 Cymrot Lejbus ur. 15.05.1909, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4797 Cukierman Izrael ur. 14.11.1901, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B- 4855 Frydrych Szmul ur. 01.01.1929, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4858 Frydrych Henja ur. 23.12.1918, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4860 Frydrych Benjamin ur. 10.08.1925, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4862 Flajszer Majer ur. 02.04.1926, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4873 Flikier Moses ur. 01.05.1922, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4924 Goldwasser Israel ur. 10.11.1912,Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4932 Gelbart Josek ur. 20.06.1920, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4962 Gotlib Chaskiel ur.10.11.1917, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4989 Jakobowicz Samuel ur. 22.02.1911, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-4995 Koments Israel ur. 05.07.1912, Ostrowiec, zg. 28.01.1945, Buchenwald
B-5001 Korenwaser Moszek ur. 15.04.1925, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5004 Korenwaser Chaskiel ur. 25.03.1925, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5009 Kleiner Moszek ur. 16.07.1927, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5010 Klajman Abram ur. 20.10.1920, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5115 Micmacher Pinkas ur. 06.08.1898, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5117 Micmacher Chaim ur. 20.02.1918, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5174 Racimora [?] Chil ur. 10.07.1908, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5175 Rubinstajn Judka ur. 05.07.1911, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5191 Ryba Chaim ur. 18.02.1925, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5193 Rajchman Simon ur. 15.10.1920, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5245 Sosinowicz Samuel ur. 04.11.1921, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5246 Sosinowicz Israel ur. 04.02.1924, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5247 Sosinowicz Majer ur. 16.06.1908, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5256 Szajnfeld Lejbus ur. 28.01.1908, Ostrowiec, zg. 16.01.1945
B-5283 Schwarcman Motel ur. 27.08.1924, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5291 Schuchendler Wolf ur. 27.12.1923, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5297 Szwarcman Israel ur. 22.02.1922, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5299 Schuchendler ur. 25.09.1922, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5310 Welman Mendel ur. 15.05.1925, Ostrowiec, ewakuowany 18.01.1945, Gross-Rosen
B-5333 Wajnberg Leizer ur. 15.06.1923, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5337 Wajnberg Israel ur. 13.04.1921, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5351 Wajnberg Lajbusz ur. 01.03.1922, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5352 Wajnberg Wolf ur. 22.01.1924, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5395 Zynger [Zyngier?] Berek ur. 10.03.1922, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald
B-5396 Zynger [Zyngier?] Szyja ur. 10.01.1924, Ostrowiec, ewakuowany 26.01.1945, Buchenwald

           24.08.1944 w następnym transporcie RSHA Żydów przywiezionych z getta w Łodzi, 222 mężczyzn po selekcji skierowano do obozu. 
Był wśród nich:
B-8116 Muncmacher Abram ur. 01.07.1920, Ostrowiec, ewakuowany, Buchenwald

wtorek, 20 stycznia 2015

Kirkut (III)

Kirkut od strony ul Sienkiewicza,
lata 50. XX w.
Kirkut, jesień 1959, fot. L. Łępicz


"Na wzgórzu cmentarnym (dawny kirkut) przekształconym w park XV-lecia [PRL], zaplanowano jedyne w skali województwa obserwatorium astronomiczne. 
Przekształcenie wzgórza przy ul. Mickiewicza (dawniej Browarna) na park rozpoczęto wiosną 1959 r. po zadecydowaniu o zgromadzeniu pozostałych po wojnie nagrobków dawnego kirkutu w jedno miejsce urządzone w formie lapidarium. 
Wśród mieszkańców Ostrowca Św. nie przyjął się zwyczaj spędzania wolnego czasu na tym terenie."

Marian Banaszek
"Rocznik Muzealny" tom II, Ostrowiec Św. 2000, str. 274