Chaja Weber

 

Źródło: Internet

Zdjęcia synagogi

 

Aron ha-kodesz (szafa ołtarzowa na rodały) na ścianie wschodniej,
fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Ściana zachodnia z krzesłem Eliasza, fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Drzwi synagogi w ścianie zachodniej, fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Malowidła na sklepieniu, fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Żyrandole, w głębi aron ha-kodesz zakryty parochetem, fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Bima na lewo, w głębi ściana północna, fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Bima z filarami podtrzymującymi sklepienie, w głębi narożnik północno-wschodni,
fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Parochet, fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Odblaśnica, fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Widok na kompleks synagogalny od strony skarpy, synagoga to ciemny budynek z dachem łamanym, fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Widok na ścianę południową, fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

Widok na ścianę północną, fot. T. Rekwirowicz, l. 30 XX w. (zbiory MHA)

W dokumentacji muzeum przechowywane są fotografie ukazujące ostrowiecką synagogę. Są to jedyne znane zdjęcia tego nieistniejącego zabytku. W różnych publikacjach dotyczących tematu żydowskiego dziedzictwa, z monumentalną pracą Marii i Kazimierza Piechotków „Bramy nieba” na czele, można spotkać omawiane dziś fotografie. 

Nie wiemy czy wszystkie fotografie z cyklu powstały w jednym czasie. Najprawdopodobniej większość z nich pochodzi z 1932 roku, kiedy osiemnastowieczny budynek poddawany był renowacji. W tym czasie Zarząd Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w piśmie do Urzędu Wojewódzkiego, nadzorującego prace konserwatorskie, wspomina o wysłanych zdjęciach. Takie pochodzenie potwierdza cechujący je utylitarny charakter. Parę lat później w 1938 roku krajoznawczyni Maryla Żakowska opracowując malowidła synagogalne także mówi o dokumentacji fotograficznej. Niewykluczone jest także, że Tadeusz Rekwirowicz, autor fotografii synagogi, jak mało kto wrażliwy na zabytkową architekturę, wykonał je w ramach własnych krajoznawczych dokumentacji.

Na serię czarnobiałych fotografii składa się siedem zdjęć wnętrza synagogi, dwa ujęcia wybranego elementu i trzy widoki budynku z zewnątrz. Ograniczenia wynikające z charakteru obiektu – mało miejsca i mało światła – przekładają się na jakość zdjęć. Kadry są ciasne, ukazują małe fragmenty wnętrza, że na pierwszy rzut oka nie umiemy się zorientować w przestrzeni. Dodatkowo występują w nich silne kontrasty między zacienionymi zakamarkami a „przepalonymi” światłami w partii okien. Pomimo tych mankamentów fotografie te są bezcennym materiałem ukazującym bożnicę w momencie pełniła swych pierwotnych funkcji sakralnych. Zwraca uwagę oryginalne bogactwo zdobień, szczególnie misternie rzeźbiona ażurowa szafa ołtarzowa. Budynek został zniszczony w końcówce 1942 lub na początku 1943 roku.

Na niską jakość zdjęć wpływa także to, nie są one oryginalnymi odbitkami z epoki tylko kopiami wykonanymi trzydzieści lat później. Kopie ze szklanych negatywów wykonał nie ich autor, tylko ówczesny kierownik muzeum Wojciech Kotasiak, przy czym popełnił błąd, częsty przy takim działaniu - kilka ujęć zostało skopiowanych w odbiciu lustrzanym. Poniżej prezentujemy fotografie synagogi w poprawnym ułożeniu.

Opr. W. Mazan

Źródło: Pałac Wielopolskich w Częstocicach

Makkabi i Gwiazda

Waldemar Frańczak
Klub Sportowy Zakładów Ostrowieckich 1929-1939
Ostrowiec Św. 2019

s. 197-198

Żydowskie Towarzystwo Gimnastyczno-Sportowe Makkabi i Żydowski Robotniczy Klub Sportowy Gwiazda

Aktywność sportową przejawiała także młodzież żydowska. Na terenie miasta działały dwa kluby żydowskie, a pierwsze informacje o nich mamy z 1931 roku. Piłkarze Żydowskiego Towarzystwa Gimnastyczno-Sportowego Makkabi w sierpniu tego roku rozegrali mecz w Opatowie z miejscowym OKS, natomiast futboliści Żydowskiego Robotniczego Klubu Sportowego Gwiazda rywalizowali 5 września z KS Strzelec Ostrowiec.

Pierwszy z wymienionych klubów skupiał głównie zamożniejszą młodzież z rodzin kupieckich i inteligenckich, natomiast Gwiazda związana była z żydowską lewicową partią Poalej Syjon i grupowała młodzież robotniczą.

Najpopularniejszą dyscypliną w obu klubach była piłka nożna. Mamy jednak informacje o uprawianiu innych dyscyplin. Kiedy 19 czerwca 1932 roku pływacy KSZO oddawali do użytku pływalnię, zorganizowano zawody, w których udział wzięli także pływacy Makkabi i Gwiazdy. W trakcie zawodów rozegrano dziewięć konkurencji, jednak wśród zawodników zajmujących czołowe lokaty byli tylko pływacy KSZO.

W maju tego samego roku wewnątrzklubowe zawody kolarskie zorganizowała Makkabi. Cykliści rywalizowali na trasie 36 km z Ostrowca do Sienna. Zawody wygrał M. Najnudel, który pokonał trasę w 1 godz. 10 minut. Drugi był L. Worcman – 1 godz. 15 minut, a trzeci J. Gottlieb – 1 godz. 20 minut.

Jeśli chodzi o występy żydowskich piłkarzy to rywalizowali oni najczęściej z lokalnymi zespołami, utrzymywali również kontakty z klubami z Opatowa, Wierzbnika, Suchedniowa i Tarnobrzega. Wyższy poziom reprezentowali futboliści Makkabi, którzy w 1932 roku w turnieju, prawdopodobnie o mistrzostwo miasta, zajmowali wyższą lokatę w tabeli niż Gwiazda, a dwa lata później doszli do półfinału turnieju o mistrzostwo miasta, w którym zostali wyeliminowani przez późniejszego triumfatora – KSZO.

Makkabi uczestniczyła także w rozgrywkach prowadzonych w podokręgu kieleckim przez Kielecki Okręgowy Związek Piłki Nożnej. Według informacji „Przeglądu Sportowego”, Makkabi w wiosnę 1934 roku grała w klasie C, a jesienią tego samego roku rywalizowała w klasie B.

Ostatnia informacja o żydowskich klubach, jaką udało się znaleźć pochodzi z września 1935 roku. „Przegląd Sportowy” pisał wówczas: „Dobrze rozwijająca się sekcja piłkarska ŻTGS Makkabi po ustąpieniu z prezesostwa p. M. Altermana nie daje o sobie znaku życia”.

Klub Sportowy "Gwiazda" w Ostrowcu, fot. Szmul Muszkies

Makabi

W sierpniu 1931 r. „Przegląd Sportowy” odnotował wizytę ostrowieckiej Makabi w Opatowie, gdzie piłkarze tego żydowskiego klubu ulegli OKS 0:3.

W 1932 roku, już na drugim stawie, pływacy KSZO wybudowali po godzinach pracy lepszą pływalnię. Jej otwarcie odbyło się 19 czerwca 1932 r. Z tej okazji zorganizowano zawody międzyklubowe z udziałem żydowskich klubów sportowych Makabi i Gwiazdy z Ostrowca oraz zawodników niestowarzyszonych. W trakcie zawodów rozegrano dziewięć konkurencji2.

Ziemia Radomska z 5 maja 1932 r., nr 102.
3 maja rozegrano w godzinach popołudniowych mecz KS Strzelec - ŻKS Makabi. Mecz został przerwany przy stanie 1:1, gdyż Makabi kilka minut przed końcem meczu zeszła z boiska.

Ziemia Radomska z 20 maja 1932 r., nr 117
Wyniki „świątecznych zawodów” KSZO II - ŻKS Gwiazda 1:0. Gracze ŻKS tradycyjnie zeszli z boisk przed końcem meczu.

Ziemia Radomska z 20 maja 1932 r., nr 117
22 maja odbył się towarzyski mecz Makabi Wierzbnik - Gwiazda Ostrowiec 4:2. Sędziowali Marciszewski i Zbroja.

Ziemia Radomska z 2 czerwca 1932 r., 123
Odbył się tu mecz PKS Ostrowiec - Makabi Ostrowiec 3:0 (1:0). Bramki strzelili Kostlicha (chyba Kostucha) i Sumera. „Nowo zorganizowana drużyna policyjna okazała się groźnym przeciwnikiem drużyn miejscowych. Zainteresowanie meczem duże, pomimo złej pogody.

Ziemia Radomska z 12 czerwca 1932, nr 132
5 czerwca w niedzielę PKS - ŻKS Gwiazda 5:0, Sumera 3, Pająk 2. Młoda drużyna policyjna wykazuje się nadal jako ambitny zespół.
12 czerwca rewanż

Ziemia Radomska z 15 czerwca 1932, nr 134
W sobotę (11 czerwca) na boisku miejskim został rozegrany mecz pomiędzy KS Strzelec - Gwiazda 1:0

Ziemia Radomska z 15 czerwca 1932, nr 134
W sobotę (11 czerwca) na boisku miejskim został rozegrany mecz pomiędzy KS Strzelec - Gwiazda 1:0

12 czerwca PKS - Makabi 3:2, gra b. ambitna, obie drużyny pracowały na zwycięstwo
Ziemia Radomska z 22 czerwca 1932 r., nr 140

17 czerwca na boisku miejskim odbył się mecz pomiędzy ŻKS Makabi i Tur 2:0.
Ziemia Radomska z 19 sierpnia 1932, nr 188

W bieżącym sezonie piłka nożna rozwinęła się w Ostrowcu z powodu budowy boiska przez Związek Strzelecki i działa 6 klubów. Ostatnio powstał KS Rezerwa i Polska Praca. Efektem wzrostu znaczenia piłki nożnej może być wynik meczu 2 p.p. Leg z Sandomierza ze Strzelcem 2:2.
Gazeta podaje nieoficjalną tabelkę ostrowieckiej gry w piłkę nożną (może to turniej siódemkowy?), uwzględniając w niej dwa walkowery za zejście z boiska klubów Makabi i Gwiazda.

1. PKS 12:4
2. Strzelec 17:4
3. KSZO 8:3
4. Makabi 6:15
5. TUR 3:15
6. Gwiazda 1:15

Przegląd Sportowy z soboty 26 maja1934, nr 42,
KSZO II - Makabi 3:1.

Przegląd Sportowy z 9 czerwca1934, nr 46,
w Ostrowcu mecz Makabi Ostrowiec - KSZO II 2:1

Przegląd Sportowy z 16 czerwca1934 r., nr 48
w meczu o mistrzostwo klasy C KSZO - Makabi 3:1 (chyba KSZO II)

Przegląd Sportowy z 30 czerwca1934, nr 52,
Mecz Unia II - Makabi 3:1.

Przegląd Sportowy z soboty 14 lipca 1934 r. nr 56
o mistrzostwo klasy C Makabi Ostrowiec - Strzelec Opatów 3:0.

Przegląd Sportowy z 4 sierpnia1934, nr 61,
Makabi Ostrowiec -Gwiazda Wierzbnik 6:0

Przegląd Sportowy z 11 sierpnia 1934 r., nr 63
W powtórzonym meczu klasy C Makabi Ostrowiec - Rezerwa 3:1.

Przegląd Sportowy” z 25 sierpnia 1934 r. nr 68,
Makabi pobiła Sokół Tarnobrzeg 4:1.

Przegląd Sportowy z 1 września 1934 r. nr 70.
w meczu drużyn żydowskich Wierzbnik - Makabi 3:5

Przegląd Sportowy z 15 września 1934 r., nr 74.
Turniej piłkarski o mistrzostwo miasta przyniósł w finale zwycięstwo KSZO nad TUR 4:1, bramki Siejko - 2, Artykiewicz 2. W półfinale KSZO wyeliminował Makabi.

Przegląd Sportowy z 22 września 1934 r. nr 76,
Suchedniów: Makabi Ostrowiec-Sarmacja (zespół klasy B) 2:2

Przegląd Sportowy z 13 października 1934, nr 82 sobota
KSZO III - Makabi 7:1.

Przegląd Sportowy z 20 października 1934, nr 84
KSZO-Makabi 1:0, Artykiewicz

Przegląd Sportowy z 10 listopada 1934 r. nr 90
Mistrz Kl. B KSZO II- Makabi 1:1, Hytler Głowacki

„Przegląd Sportowy” z 12 września 1935 r., nr 97.
Dobrze rozwijająca się sekcja piłkarska ŻTGS Makabi po ustąpieniu z prezesostwa p. M. Altermana nie daje o sobie znaku życia.

Ziemia Radomska z 20 maja 1932 r., nr 117
Podczas zawodów ŻKS Makabi na trasie 36 km Ostrowiec-Sienno uzyskano następujące wyniki: M. Najnudel- 1 godz. 10 minut, L. Worcman- 1 godz. 15 minut i Gottlieb 1 godz. 20 minut.

Po 1935 r. nie napotkałem na żadne info odnośnie klubów żydowskich

Informacje na temat Żydoskiego Klubu Sportowego Makabi w Ostrowcu zgromadził i życzliwie udostępnił Waldemar Frańczak.

Chaja Muszkies - Helen Mueller

Chaja Muszkies, 1932, Ostrowiec, fot. Szmul Muszkies

Helen Mueller, 2015, Toronto, fot. Wojtek Mazan